વાંચવાનો સમય 3 મિનિટ
એઆઈ (AI) દ્વારા જાતે દવા લેવી: ચેટબોટ પાસેથી રોગનું નિદાન અને દવાનું પૂછવું કેમ જોખમી છે?
30 સેકન્ડમાં સાર
એઆઈ સ્વ-દવા એટલે કોઈપણ તબીબી તપાસ વિના માત્ર ચેટબોટના જવાબોના આધારે જાતે જ રોગ નક્કી કરવો અને દવા લેવી, જે અત્યંત જોખમી સાબિત થઈ શકે છે.
અડધી રાત્રે અચાનક છાતીમાં દુખાવો થાય કે શરીરે અજીબ ચકામા દેખાય ત્યારે મોબાઇલમાં ચેટબોટને લક્ષણો પૂછવા ખૂબ સરળ અને આશ્વાસનરૂપ લાગે છે. સિસ્ટમ પણ સેકન્ડોમાં નમ્રતાપૂર્વક સંભવિત રોગો અને દવાઓના નામ પીરસી દે છે. પરંતુ આવા જવાબો પર વિશ્વાસ રાખીને જાતે જ રોગ નક્કી કરવો કે દવાઓ શરૂ કરી દેવી એ આજના સમયની સૌથી જોખમી આદત છે. સુંદર વાક્યો લખવાની આવડત અને જીવંત શરીરનું સાચું નિદાન કરવું એ બે સાવ અલગ બાબતો છે.
પુસ્તકો ગોખી મારેલો વ્યાપારી અને વાસ્તવિક ડૉક્ટર
એક જૂના બજારની કલ્પના કરો જ્યાં એક વ્યાપારીએ વૈદકના તમામ પુસ્તકો અને ઔષધિઓની માહિતી મોઢે કરી લીધી છે. કોઈ ગ્રામજન પેટ પકડીને પીડાથી કણસતો આવે ત્યારે તે વ્યાપારી માત્ર 'પેટનો દુખાવો' શબ્દ સાંભળીને વીસ દુર્લભ રોગોના નામ બોલી જાય છે અને ઉકાળો પીવાની સલાહ આપે છે. તેનો અવાજ ખૂબ જ આત્મવિશ્વાસથી ભરેલો હોય છે.
પરંતુ તે દર્દીના પેટની અંદર શું ચાલી રહ્યું છે તે જોવાની તેનામાં ક્ષમતા નથી. પેટ પર દબાવવાથી ક્યાં સોજો છે, બ્લડ પ્રેશર કેટલું છે અને દર્દી પહેલાંથી જે દવાઓ લે છે તેની સાથે આ ઉકાળો ઝેરી બનશે કે નહીં તે તે જાણતો નથી. બીજી તરફ, ગામના ડૉક્ટર હાથ લગાવીને પેટ તપાસે છે, તાવ માપે છે અને તાત્કાલિક એપેન્ડિક્સના ઓપરેશનની જરૂરિયાત ઓળખીને દર્દીનો જીવ બચાવે છે.
આજના એઆઈ ચેટબોટ્સ પણ આ ગોખણીયા વ્યાપારી જેવા જ છે. તેઓ ઇન્ટરનેટના લાખો લખાણોમાંથી માત્ર સંભવિત શબ્દો ગોઠવે છે. પરંતુ શબ્દોની ગોઠવણી એ તબીબી સારવાર નથી. ઈમેલ લખવામાં ભૂલ થાય તો સુધારી શકાય, પણ દવાની બાબતમાં ભૂલ થાય તો વ્યક્તિના સ્વાસ્થ્યને કાયમી નુકસાન થઈ શકે છે.
એઆઈની તબીબી સલાહોમાં રહેલા ચાર મુખ્ય જોખમો
તબીબી બાબતોમાં કમ્પ્યુટર પર આધાર રાખવાથી નીચે મુજબની ગંભીર સમસ્યાઓ ઊભી થાય છે:
- દવાના ખોટા ડોઝની ભ્રામક માહિતી (હેલ્યુસિનેશન): વાક્યો વ્યાકરણની દ્રષ્ટિએ સાચા લાગે તો પણ ચેટબોટ્સ અસ્તિત્વમાં ન હોય તેવી દવાઓ કે બાળકો માટે જોખમી ડોઝની ભલામણ કરી શકે છે.
- કટોકટીના લક્ષણો ઓળખવામાં નિષ્ફળતા: ચહેરો ફિક્કો પડી જવો કે શ્વાસ ચડવો સોફ્ટવેર જોઈ શકતું નથી, તેથી હાર્ટ એટેક કે બ્રેઈન સ્ટ્રોક જેવી ગંભીર સ્થિતિને તે સામાન્ય થાક ગણીને અવગણી શકે છે.
- દર્દીના પૂર્વગ્રહોને ખોટો ટેકો આપવો: જો દર્દી કોઈ ગંભીર રોગ અથવા અયોગ્ય ઘરેલુ ઉપચાર વિશે પૂછશે તો ચેટબોટ તેને રોકવાને બદલે તેની શંકાઓને જ સમર્થન આપવા લાગે છે.
- ખાનગી મેડિકલ ડેટા લીક થવાનું જોખમ: વ્યક્તિગત બીમારીઓ અને દવાઓની વિગતો પબ્લિક ચેટબોટમાં નાખવાથી તે માહિતી બહારના સર્વર્સ પર સંગ્રહિત થવાનો ભય રહે છે.
ઓનલાઈન સ્વાસ્થ્ય માહિતીનો સુરક્ષિત ઉપયોગ કરવાના નિયમો
સ્વાસ્થ્યની સલામતી જાળવવા માટે આટલી સાવચેતી જરૂર રાખવી જોઈએ:
- એઆઈનો ઉપયોગ ફક્ત અઘરા શબ્દો સમજવા પૂરતો રાખો: ડૉક્ટરના રિપોર્ટમાં લખેલા જટિલ તબીબી શબ્દો સરળ ભાષામાં સમજવા માટે જ ચેટબોટની મદદ લો, નવા રોગનું નિદાન કરવા નહીં.
- કોઈપણ દવા શરૂ કરતાં પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લો: નવી દવાઓ શરૂ કરવા કે જૂની દવાઓ બંધ કરવા માટે હંમેશા લાયસન્સ ધરાવતા ડૉક્ટર કે ફાર્માસિસ્ટનો સંપર્ક કરો.
- સરકારી અને માન્યતા પ્રાપ્ત તબીબી પોર્ટલ પર જ વિશ્વાસ રાખો: વિશ્વ આરોગ્ય સંસ્થા (WHO) કે આરોગ્ય મંત્રાલયની સત્તાવાર વેબસાઇટ્સની માહિતી ચકાસો. ચેટબોટ્સમાં અંગત ઓળખ વિગતો ન નાખો: પૂરું નામ, આધાર નંબર કે આખી મેડિકલ ફાઇલ ચેટબોટમાં અપલોડ કરવાનું ટાળો.
પોતાના શરીર વિશે સજાગ રહેવું સારી બાબત છે. પરંતુ સાચી સારવાર માટે માનવીય સ્પર્શ, અનુભવ અને તબીબી જવાબદારી અનિવાર્ય છે. ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ ફક્ત જ્ઞાન વધારવા માટે કરો અને સારવાર માટે હંમેશા ડૉક્ટર પર જ ભરોસો રાખો.
દવાની માત્રા કે ગંભીર લક્ષણો માટે એઆઈ પર નિર્ભર રહેવું જોખમી છે. કોઈ પણ નવી દવા શરૂ કરતા પહેલા હંમેશા લાયકાત ધરાવતા ડૉક્ટરની સલાહ લો અને પ્રયોગશાળાના રિપોર્ટની ચકાસણી કરાવો.