ફોનમાં ચાલતું એઆઈ: કયું કામ ઇન્ટરનેટ વગર થાય છે?

ઇન્ટરનેટ બંધ હોય છતાં ફોનના ફોટામાં લખાણ ઓળખાતું રહે, પણ બીજી એક સુવિધા અટકી જાય. એક જ ફોનમાં આવો ફેર કેમ? દરેક સુવિધા પોતાનું કામ ક્યાં કરે છે, તેને કયું મોડેલ જોઈએ અને તે મોડેલ અગાઉથી ફોનમાં છે કે નહીં, તેના પર જવાબ આધારિત છે.

ફોનમાં ગણતરી શું કરે છે

મોડેલ બનાવતી વખતે પદ્ધતિ ઘણાં ઉદાહરણોમાં ફોટા, અવાજ કે શબ્દોની ઓળખ અને પરિણામ વચ્ચેના સંબંધો શીખે છે. પછી તે મોડેલ ફોનમાં મૂકાય છે. ફોટામાં લખાણ ઓળખતી સુવિધા ચિત્રના આકારો પરથી સંભવિત અક્ષરો આપે છે. આ ખાસ કામ ફોનમાં ચાલે તો ફોટો વિશ્લેષણ માટે દૂરના સર્વર પર મોકલવાની જરૂર રહેતી નથી.

ફોનના સામાન્ય પ્રોસેસર ઉપરાંત કેટલાક ઉપકરણમાં આવી ગણતરી માટે ખાસ ભાગ હોય છે. દરેક કામ એ ભાગ પર ચાલે એવું નથી. ફોનની મેમરી, બેટરી અને ગરમીની મર્યાદાને કારણે મોડેલને નાનું બનાવવાની રીતો પણ વપરાય છે. નાનું મોડેલ ઉપયોગી હોવા છતાં ચોક્કસ કામમાં પરિણામ ચકાસવું જોઈએ; મોટું ક્લાઉડ મોડેલ દરેક કામમાં વધુ સારું હશે એવો નિયમ નથી.

Googleનું ML Kit એપ બનાવનારને ઉપકરણમાં જ ફોટા અને ભાષાનું વિશ્લેષણ કરવાની રીત આપે છે. કેટલાક મોડેલ એપ સાથે આવે છે, બીજા પહેલાં ડાઉનલોડ કરવા પડે. એક વાર મોડેલ આવ્યા પછી કામ ઇન્ટરનેટ વગર થઈ શકે, પણ પ્રથમ ઉપયોગ કે અપડેટ માટે જોડાણ જરૂરી થઈ શકે. તેથી “ફોનમાં ચાલે છે” સાંભળીને પહેલા જ દિવસથી બધી સુવિધા ઑફલાઇન હશે એવું ન માનો.

અહીં ત્રણ તબક્કા જુદા છે: મોડેલને અગાઉ તૈયાર કરવું, તેને ફોનમાં પહોંચાડવું અને તમારા ફોટા કે લખાણથી જવાબ બનાવવો. “ફોનમાં ચાલે છે” સામાન્ય રીતે છેલ્લી ગણતરી વિશે કહે છે. મોડેલ ક્યાં તૈયાર થયું અથવા અપડેટ કેવી રીતે આવે છે તે અલગ પ્રશ્ન છે. આ ભેદ રાખવાથી ગોપનીયતા વિશેનો દાવો કયા તબક્કાને લગે છે તે સમજાય છે.

સ્થાનિક કામ અને આખી એપની ગોપનીયતા

જે ચોક્કસ કામ ઉપકરણમાં થાય, તે ગણતરી માટે મૂળ માહિતી સર્વર પર મોકલવી જરૂરી નથી. છતાં એ જ એપ બેકઅપ, માહિતીનું સમન્વય કે બીજી સુવિધા માટે નેટવર્ક વાપરી શકે. માહિતી ક્યાં જાય છે તે દરેક સુવિધા અને એપની નીતિ પ્રમાણે તપાસવું પડે. એક એઆઈ મોડેલ ફોનમાં છે એટલે આખી ફોટો ગેલેરી ક્યારેય બહાર નહીં જાય એવી ખાતરી નથી.

Apple Intelligence પણ બધા પ્રશ્નો એક જ જગ્યાએ ઉકેલતું નથી. Appleના સુરક્ષા માર્ગદર્શિકા મુજબ શક્ય હોય ત્યારે કામ ઉપકરણમાં થાય છે, જ્યારે વધુ ગણતરી માંગતું કામ Private Cloud Computeમાં જઈ શકે છે. Apple એ માટે અલગ સુરક્ષાની વાત કરે છે. છતાં એ કામ ક્લાઉડમાં ગયું હોય તો સંબંધિત માહિતી ઉપકરણમાંથી બહાર ગઈ છે—આ ભેદ સમજવો જરૂરી છે.

કોઈ સુવિધા અટકે તો પહેલાં ઇન્ટરનેટ, મોડેલ ડાઉનલોડ થયું છે કે નહીં અને તમારા ઉપકરણમાં તે સુવિધા ઉપલબ્ધ છે કે નહીં તપાસો. વધુ ભારે કામ માટે એપ સર્વરની મદદ લઈ શકે છે અથવા ઑફલાઇન ઓછી ક્ષમતા આપી શકે છે. આ પસંદગી એપ પ્રમાણે બદલાય છે.

પોતાના ઉપયોગમાં શું તપાસશો

નિર્માતાની માહિતીમાં કઈ ચોક્કસ સુવિધા ઉપકરણમાં ચાલે છે તે જુઓ. પ્રથમ ઉપયોગ પહેલાં મોડેલ ડાઉનલોડ કરવું પડે છે કે નહીં અને કયા કામ માટે સર્વર જોઈએ તે પણ શોધો. ખાનગી ફોટા કે દસ્તાવેજો પહેલાં એપના અપલોડ અને બેકઅપના નિયમ વાંચો. ફોનની પરવાનગી મર્યાદિત કરવી મદદરૂપ છે, પણ માહિતી મોકલવાના બધા રસ્તા તેનાથી બંધ થતા નથી.

ઇન્ટરનેટ બંધ કરીને એક સુવિધા અજમાવશો તો તે સમયે તેનું કામ ઑફલાઇન થાય છે કે નહીં તેનો અંદાજ મળે. એનાથી એપ ક્યારેય નેટવર્ક વાપરતી નથી એવું સાબિત થતું નથી. સુવિધા, ગોપનીયતા અને પરિણામની ગુણવત્તાને અલગ પ્રશ્ન તરીકે જોવાથી “ફોનમાં ચાલે છે”નો અર્થ વધુ સ્પષ્ટ થાય છે.

સ્થાનિક એઆઈથી કેટલાક કામનો જવાબ તમારા ઉપકરણમાં જ બની શકે છે. તમારા માટે યોગ્ય પસંદગી કરવા ચોક્કસ સુવિધામાં માહિતી ક્યાં જાય છે અને તેનું પરિણામ કેટલું વિશ્વસનીય છે તે જાણો.