વર્તણૂકીય બાયોમેટ્રિક્સ: ટાઇપ કરવાની લયથી ઓળખ કેવી રીતે ચકાસાય છે?

બસમાં બેઠાં બેઠાં તમે ફોન પર સંદેશ લખો છો. પછી ઊભા રહીને એ જ ફોનમાં જવાબ આપો ત્યારે ટાઇપ કરવાની તમારી ઝડપ બદલાઈ જાય છે. કોઈ સુરક્ષા વ્યવસ્થા આ લય પરથી તમારી ઓળખનો અંદાજ લગાવતી હોય, તો તેને આ ફેરફાર સમજવો પડે. માત્ર લય જુદી જણાય એટલે ફોન બીજા માણસના હાથમાં છે એવું નક્કી થઈ જતું નથી.

ફોનમાં વપરાતી આંગળીની છાપ (ફિંગરપ્રિન્ટ) કે ચહેરો (ફેસ આઈડી) શરીરના અંગોની ઓળખ ચકાસે છે. જ્યારે વર્તણૂકીય ઓળખ પદ્ધતિ (બિહેવિયરલ બાયોમેટ્રિક્સ) તમે કઈ ઢબે ક્રિયા કરો છો તેનું નિરીક્ષણ કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, કીબોર્ડ પર એક બટન દબાવ્યા પછી બીજા બટન સુધી આંગળી પહોંચવાનો સમય (જેને ફ્લાઇટ ટાઇમ કહેવાય છે) અને બટન દબાવી રાખવાનો સમય (ડ્વેલ ટાઇમ) માપી શકાય છે. કઈ વિગતો નોંધાય છે તેનો આધાર ઉપયોગમાં લેવાયેલી એપ અને ઉપકરણના સેન્સર્સ પર રહેલો છે; દરેક ફોન બધી હિલચાલ માપતો હોય એવું નથી.

સરખામણી પછી શું મળે છે?

પહેલી વખત સિસ્ટમ તમારા ટાઇપ કરવાની રીતના કેટલાક માપ ભેગા કરીને નમૂનો બનાવે છે. પછી તમે ફરી લખો ત્યારે નવા માપ એ નમૂના સાથે સરખાવે છે. પરિણામ મેળનું પ્રમાણ અથવા શંકાનો સંકેત હોય છે, ઓળખનું નિર્વિવાદ પ્રમાણપત્ર નહીં. સેવા આપનાર સંસ્થા એ સંકેતને વધારાની ઓળખ ચકાસણી માંગવી કે નહીં જેવા નિયમો સાથે જોડી શકે છે. એ નિર્ણય સરખામણી કરનાર મોડેલની બહારનો છે.

અહીં એક ઉપયોગી તફાવત છે. પાસવર્ડ જાણનાર કોઈ વ્યક્તિ તમારી ટાઇપ કરવાની લયથી જુદી રીતે લખી શકે છે; ત્યારે સિસ્ટમને શંકા થાય એવી શક્યતા રહે છે. પરંતુ અસલ માલિક ચાલતાં લખે, હાથમાં ઈજા હોય અથવા નવું કીબોર્ડ વાપરે ત્યારે પણ લય બદલાઈ શકે છે. તેથી શંકાનો સંકેત ચોરી સાબિત કરતો નથી અને મેળ મળવો પણ જોખમ શૂન્ય કરતો નથી.

અદૃશ્ય ચકાસણીની કિંમત

આ નમૂનાની શરૂઆત પણ સમજવા જેવી છે. સિસ્ટમ પાસે પહેલાં તમારા વર્તનની પૂરતી નોંધ ન હોય તો સરખાવવા માટે મજબૂત આધાર નહીં હોય. ઘણી વાર એ જ વ્યક્તિ જુદા સંજોગોમાં જુદી રીતે લખે છે. એટલે સેવા પસંદ કરેલા માપ અને તેના નિર્ણયના નિયમો પ્રમાણે ખોટી શંકા અથવા ચૂકી ગયેલી શંકા બંને શક્ય છે. ફક્ત એક સુંદર ગ્રાફ જોઈને ઓળખ નિશ્ચિત થઈ ગઈ એવું માનવું ભૂલ છે.

આ પદ્ધતિ ઉપયોગી લાગે છે કારણ કે કેટલાક સંજોગોમાં વારંવાર પાસવર્ડ પૂછ્યા વગર વધારાનો સંકેત મળે છે. એ જ બાબત ગોપનીયતાનો સવાલ પણ ઊભો કરે છે: લખવાની રીત અંગેના માપ કોણ એકત્ર કરે છે, કેટલો સમય રાખે છે અને શેના માટે વાપરે છે? અમેરિકાની રાષ્ટ્રીય માનક સંસ્થા (NIST - નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એન્ડ ટેકનોલોજી) ની સુરક્ષા માર્ગદર્શિકા પણ આવી બાયોમેટ્રિક સરખામણીને એકલી પૂરતી ગણતી નથી. સેવા ખરેખર કઈ રીત વાપરે છે તે તેની સ્પષ્ટ માહિતી વિના જાણી શકાતું નથી.

કોઈ એપ આવી ચકાસણીનો ઉલ્લેખ કરે તો તેની ગોપનીયતા માહિતીમાં કયા માપ લેવાય છે અને તેમને કેવી રીતે વાપરવામાં આવે છે તે જુઓ. માહિતી અસ્પષ્ટ હોય તો સેવા આપનારને પૂછવું યોગ્ય છે. ખાતા માટે ઉપલબ્ધ બીજી સુરક્ષા રીતો પણ ચાલુ રાખો; ટાઇપ કરવાની લય વધારાનો સંકેત છે, પાસવર્ડ કે બીજી ચકાસણીનો જાદુઈ વિકલ્પ નથી.

ગોપનીયતા અંગે “મારા શબ્દો વાંચે છે?” અને “હું કેવી રીતે ટાઇપ કરું છું તેનું માપ રાખે છે?” બે જુદા પ્રશ્નો છે. ટાઇપનો સમય માપવા માટે લખાણનો અર્થ જાણવો જરૂરી નથી, છતાં વર્તનની નોંધ વ્યક્તિ વિશે માહિતી બની શકે છે. સંસ્થા આ નોંધ ફોનમાં જ રાખે છે કે બીજી જગ્યાએ મોકલે છે, તેની જાણ એપની નીતિ અને તકનીકી વર્ણન પરથી જ મળે. અંદાજથી કોઈ એક વ્યવસ્થા વિશે દાવો કરવો યોગ્ય નથી.

બસમાંથી ઊતરતાં તમારા ટાઇપમાં ફેરફાર થયો એટલે તમારે પોતાની ઓળખ સાબિત કરવા માટે મુશ્કેલી સહન કરવી જ પડે એવું નથી. સારી રીતે ગોઠવાયેલી વ્યવસ્થા આવા સંકેતને સંદર્ભમાં લે છે અને જરૂર પડે ત્યારે બીજી રીતે ખાતરી માંગે છે. વાંચનાર માટે મુખ્ય સમજ આ છે: આ માપ વ્યક્તિનું વર્તન સરખાવે છે, વ્યક્તિ વિશે અંતિમ ચુકાદો આપતું નથી.