એઆઈ માર્ગદર્શિકા
ચહેરા, અવાજ અને વર્તનના ડેટાનો ઉપયોગ તપાસો.
ફોટામાં દેખાતા ચહેરા કે વસ્તુઓની માહિતી કાઢીને એઆઈ આલ્બમ ગોઠવવામાં મદદ કરી શકે છે. કઈ પ્રક્રિયા ફોનમાં થાય છે અને કઈ દૂરના કમ્પ્યુટરમાં, તે ચોક્કસ સેવા અને તેની સેટિંગ્સ પર આધાર રાખે છે.
સુપરમાર્કેટના કાઉન્ટર પર કે કોઈ પ્રવેશદ્વારે લાગેલો કેમેરો ઓળખપત્ર માંગ્યા વિના ચહેરો સ્કેન કરીને ગ્રાહકની ઉંમર અઢાર વર્ષથી વધુ છે કે નહીં તે નક્કી કરે છે. આ એઆઈ ટેકનોલોજી ચહેરાની ત્વચા અને હાડકાંની રચનાના આધારે સંભવિત ઉંમરની માત્ર એક ગણતરી રજૂ કરે છે. આ વ્યવસ્થાની ચોકસાઈ, તકનીકી મર્યાદાઓ અને બાયોમેટ્રિક પ્રાઈવસીના નિયમો સમજવા દરેક નાગરિક માટે જરૂરી છે.
તમે ચેટજીપીટીને તમારી અભ્યાસની પદ્ધતિ કે લખવાની ટેવ વિશે કહ્યું, અને અઠવાડિયા પછી પણ તે એ જ શૈલીમાં જવાબ આપે છે. આ યાદશક્તિ કેવી રીતે કામ કરે છે અને જૂની કે ખોટી નોંધ કેમ ભૂંસવી તે સમજવું જરૂરી છે.
વોટ્સએપમાં મેટા એઆઈ આવ્યા પછી ઘણાને થાય છે કે શું એ આપણી ખાનગી વાતચીત વાંચે છે? સાચી વાત એ છે કે સામાન્ય ચેટ પરની એન્ડ-ટુ-એન્ડ એન્ક્રિપ્શન ચાલુ જ રહે છે, પણ મેટા એઆઈ સાથેની સીધી વાતચીત અલગ રીતે કામ કરે છે. આ ફરક સમજવો જરૂરી છે.
આધુનિક કાર અને કોમર્શિયલ ટ્રકોના ડેશબોર્ડ પર હવે એવા સ્માર્ટ ઇન્ફ્રારેડ કેમેરા આવી ગયા છે જે રાતના અંધારામાં પણ ડ્રાઇવરની આંખો અને ચહેરા પર સતત નજર રાખે છે. જો ડ્રાઇવરને બે સેકન્ડ માટે પણ ઊંઘનું ઝોકું આવે કે તેનું ધ્યાન રસ્તા પરથી ભટકે તો કાર જોરથી એલાર્મ વગાડીને અકસ્માત થતો અટકાવી દે છે. આ જીવનરક્ષક સેફ્ટી સિસ્ટમ કેવી રીતે કામ કરે છે અને ડ્રાઇવરની અંગત પ્રાઇવસી સાથે તે કેવી રીતે જોડાયેલી છે તે સમજવું ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.
જ્યારે તમે મોબાઈલ ખરીદવા ઈએમઆઈ (EMI) કરાવો છો કે બેંકમાં હોમ લોન માટે અરજી કરો છો, ત્યારે તમારું ફોર્મ કોઈ મેનેજર નહીં પણ એક કમ્પ્યુટર અલ્ગોરિધમ ચકાસે છે. આ ઓટોમેટિક સિસ્ટમ તમારા બેંક ખાતાના વ્યવહારો, વીજળીના બિલ અને ડિજિટલ ચૂકવણીની હિસ્ટ્રી જોઈને ક્ષણવારમાં લોન પાસ કે રિજેક્ટ કરી દે છે. એઆઈ ક્રેડિટ સ્કોરિંગ કેવી રીતે કામ કરે છે અને તમારો નાણાકીય સ્કોર સારો કેવી રીતે રાખવો તે સમજવું દરેક નાગરિક માટે ફાયદાકારક છે.
કોરોના પછી ઘરેથી કામ (વર્ક ફ્રોમ હોમ) કરવાની સુવિધા વધી છે, પરંતુ તેની સાથે કંપનીઓ દ્વારા કર્મચારીઓ પર ડિજિટલ નજર રાખવાનું પ્રમાણ પણ વધ્યું છે. ઓફિસનું લેપટોપ કીબોર્ડના ટાઈપિંગ, માઉસની હલનચલન અને સ્ક્રીનના ફોટા છૂપી રીતે નોંધીને કામનો સ્કોર ગણતું રહે છે. આ જાસૂસી સોફ્ટવેર કેવી રીતે કામ કરે છે અને કર્મચારીઓ પોતાની અંગત પ્રાઇવસી કેવી રીતે જાળવી શકે તે સમજવું ખૂબ જરૂરી છે.
તમે હમણાં જ મિત્ર સાથે કોઈ ખાસ શૂઝ કે ઘડિયાળની વાત કરી અને ફેસબુક કે ઇન્સ્ટાગ્રામ ખોલતાં જ તેની જાહેરાત સામે આવી જાય ત્યારે લાગે છે કે ફોન આપણી વાતો ચોરીછૂપીથી રેકોર્ડ કરે છે. વાસ્તવમાં ફોન ૨૪ કલાક અવાજ સાંભળતો નથી, પણ તમારી બ્રાઉઝિંગ આદતો, વાઇ-ફાઇ જોડાણ અને મિત્રોના લોકેશનનો અભ્યાસ કરીને આ ભવિષ્યવાણી કરે છે. આ ટેકનોલોજીની વાસ્તવિકતા સમજવાથી ખોટો વહેમ દૂર થાય છે અને તમે તમારા ડેટાની સુરક્ષા સાચી રીતે કરી શકો છો.
નોકરીની ભરતી કે બેંક લોનની મંજૂરી આપતા સોફ્ટવેર જ્યારે જૂના એકતરફી ડેટાને કારણે કોઈ ચોક્કસ જૂથ સાથે અન્યાય કરે છે, ત્યારે તેને અલ્ગોરિધમિક પક્ષપાત કહેવાય છે. કમ્પ્યુટર પોતે કોઈ વેરભાવ રાખતું નથી, પરંતુ ભૂતકાળના સામાજિક ભેદભાવોવાળા આંકડાઓને તે આંધળી રીતે સાચા માનીને શીખી લે છે. ટેકનોલોજીમાં આ પક્ષપાત કેવી રીતે પ્રવેશે છે તે સમજવાથી અન્યાયી ઓટોમેટિક નિર્ણયો સામે અવાજ ઉઠાવી શકાય છે.
તમે ફોન સામે માત્ર એક નજર નાખો છો અને સ્ક્રીન તરત અનલૉક થઈ જાય છે, અથવા એરપોર્ટ પર કૅમેરો તમારો ચહેરો જોઈને પ્રવેશ આપી દે છે. આ તકનીકને ફેસિયલ રેકગ્નિશન (ચહેરો ઓળખવાની ડિજિટલ પદ્ધતિ) કહે છે, જે ચહેરાના કદ અને આકારના ચોક્કસ માપને ગાણિતિક આંકડાઓમાં ફેરવીને વ્યક્તિની ઓળખ કરે છે. આ પ્રક્રિયા પોતાના ફોનને ખોલવામાં અને જાહેર સ્થળે હજારોની ભીડમાં માણસ શોધવામાં કેવી રીતે અલગ પડે છે તે સમજવું અંગત ગોપનીયતા માટે ખૂબ જરૂરી છે.
વર્તણૂકીય બાયોમેટ્રિક્સ એ આંગળીની છાપને બદલે તમે સ્ક્રીન પર કેવી રીતે ટાઇપ કરો છો અને ફોન કેવી રીતે પકડો છો તેના આધારે ઓળખ ચકાસતી આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ ટેકનોલોજી છે. આ પદ્ધતિ પાસવર્ડ વિના વધારાની સુરક્ષા આપે છે, પરંતુ હાથમાં ઈજા કે ચાલતી વખતે ટાઈપિંગ બદલાતાં ભૂલ પણ કરી શકે છે. ઓળખની આ અદૃશ્ય ચકાસણી કેવી રીતે થાય છે તે સમજવાથી ડિજિટલ સુરક્ષા અને ગોપનીયતા અંગે સજાગ રહી શકાય છે.
ફેડરેટેડ લર્નિંગ એ Gboard જેવી કીબોર્ડ એપ્સમાં આગલો શબ્દ સૂચવતી વખતે તમારા અંગત મેસેજ કંપનીના સર્વર પર મોકલ્યા વિના એઆઈને તાલીમ આપવાની સુરક્ષિત પદ્ધતિ છે. મોબાઇલમાં જ ગણતરી કરીને માત્ર ગાણિતિક તારણો મોકલવામાં આવતા હોવાથી વપરાશકર્તાની ગોપનીયતા જળવાઈ રહે છે. આ ટેકનોલોજી સમજવાથી પ્રાઇવસી જોખમાવ્યા વિના ડિજિટલ ટૂલ્સ કેવી રીતે સુધરે છે તે જાણી શકાય છે.