એઆઈ વોઇસ ક્લોનિંગથી અપહરણનું નાટક｜નકલી અવાજ અને ખંડણીના કોલથી બચો

એક સામાન્ય કામકાજના દિવસે અચાનક અજાણ્યા નંબર પરથી મોબાઇલની રીંગ વાગે છે. ફોન ઉપાડતાં જ સામે છેડેથી ધ્રૂજતા અવાજે કોઈ રડતું સંભળાય છે: "મમ્મી, મને બચાવી લો! કોલેજ બહારથી કેટલાક અજાણ્યા લોકોએ મને પકડી લીધો છે!" અવાજનો રણકો, ભારે શ્વાસ અને વાત કરવાનો વિશિષ્ટ લહેકો સાંભળીને કોઈપણ માતા-પિતાને ખાતરી થઈ જાય કે તેમનું પોતાનું સંતાન જ ભયંકર મુશ્કેલીમાં છે. તમે કઈ પૂછો તે પહેલાં જ એક કઠોર અવાજવાળો શખ્સ ફોન છીનવી લે છે અને અડધા કલાકમાં પચાસ હજાર રૂપિયા તાત્કાલિક ઓનલાઇન નહિ મોકલો તો સંતાનને નુકસાન પહોંચાડવાની ધમકી આપે છે. વાસ્તવમાં તમારું સંતાન પોતાના ક્લાસરૂમમાં કે ઓફિસમાં એકદમ સુરક્ષિત બેઠું હોય છે. આ કોઈ કાલ્પનિક વાર્તા નથી પરંતુ હાલમાં આખી દુનિયામાં ઝડપથી ફેલાઈ રહેલી જનરેટિવ એઆઈ વોઇસ ક્લોનિંગની એક અત્યંત ખતરનાક ગુનાહિત છેતરપિંડી છે.

સોશિયલ મીડિયા પરથી અવાજની ચોરી અને કૃત્રિમ નિર્માણ

આ સાયબર ગુના પાછળની ટેકનોલોજી સમજવા માટે આધુનિક ન્યુરલ ઓડિયો મોડેલિંગને જાણવું જરૂરી છે. છેતરપિંડી કરનારા ગુનેગારો સૌપ્રથમ ઇન્સ્ટાગ્રામ, ફેસબુક, યુટ્યુબ કે રીલ્સ પર સાર્વજનિક રીતે મુકેલા સામાન્ય પારિવારિક વિડીયો શોધે છે. તેમાંથી વ્યક્તિના ચોખ્ખા અવાજનો માત્ર ત્રણથી પાંચ સેકન્ડનો નાનો ટુકડો અલગ તારવવામાં આવે છે. આજના આધુનિક ડીપ લર્નિંગ અલ્ગોરિધમ આટલા ટૂંકા નમૂના પરથી પણ વ્યક્તિના અવાજનો પિચ, ટોન, બોલવાની ઝડપ અને ગળાના અનન્ય કંપનોનું ગાણિતિક મોડેલ તૈયાર કરી લે છે.

આ પછી ગુનેગારો સોફ્ટવેરમાં નવો સંવાદ ટાઈપ કરે છે, જેને સિસ્ટમ તે સંતાનના અસલ અવાજમાં બોલાવી બતાવે છે. વધુ વાસ્તવિકતા લાવવા માટે તેમાં રડવાનો ધ્રૂજતો અવાજ, તૂટતો શ્વાસ અને પાછળ ટ્રાફિક કે વાહનોના હોર્નનો અવાજ ઉમેરવામાં આવે છે. ગુનેગારોએ કોઈનું અપહરણ કર્યું હોતું નથી કે પીડિત ક્યાં છે તેની પણ તેમને ખબર હોતી નથી. તેમનો એકમાત્ર ઉદ્દેશ્ય વાલીઓના મનમાં અચાનક તીવ્ર આઘાત અને ડર પેદા કરીને તેમની વિચારવાની શક્તિને સંપૂર્ણપણે સ્થગિત કરી દેવાનો હોય છે.

ટેકનોલોજીની મર્યાદાઓ અને તપાસ એજન્સીઓની ચેતવણી

કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા માનવીય અવાજની બાહ્ય નકલ કરવામાં ખૂબ સક્ષમ બની છે, છતાં તેની પાયાની મર્યાદાઓ છે. એઆઈ ક્યારેય તમારા ઘરની અંગત વાતો, બાળપણના ગુપ્ત નામો કે પરિવારના ખાનગી રહસ્યો જાણી શકતી નથી. આ ઉપરાંત, સામાસામે અસ્ખલિત લાંબી વાતચીત કરવામાં હાલની એઆઈ સિસ્ટમમાં વિલંબ, અકુદરતી અટકાળો અને રોબોટિક ખામીઓ પકડાઈ જાય છે. આ જ કારણથી ગુનેગારો નકલી અવાજ ફક્ત થોડી જ સેકન્ડ સંભળાવે છે અને તરત જ પોતે ફોન પર કબજો જમાવીને ધમકીઓ આપવા લાગે છે જેથી માતા-પિતાને કોઈ સવાલ પૂછવાનો સમય ન મળે.

આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે આ વધતા જોખમ અંગે સુરક્ષા એજન્સીઓએ ગંભીર ચેતવણીઓ આપી છે. એફબીઆઈની સાયબર શાખાના અહેવાલ મુજબ ક્લોન કરેલા કૃત્રિમ અવાજથી થતી ખંડણીના કેસોમાં ત્રણ ગણો તોતિંગ વધારો થયો છે. યુએસ ફેડરલ ટ્રેડ કમિશને જાહેર જનતા માટે બહાર પાડેલી એડવાઇઝરીમાં સ્પષ્ટ જણાવ્યું છે કે કટોકટીના બહાને નાણાં પડાવવા માટે હવે એઆઈનો વ્યાપક દુરુપયોગ થઈ રહ્યો છે. કોઈ પણ નાણાકીય લેવડદેવડ કરતાં પહેલાં અન્ય માધ્યમથી ચકાસણી કરવી એ જ બચાવનો મુખ્ય રસ્તો છે.

નકલી અપહરણના કોલને ઓળખવાના મુખ્ય સંકેતો

આવા જોખમી કોલ દરમિયાન ગુનેગારોની કેટલીક સામાન્ય હરકતો પરથી સાચો ખેલ ઓળખી શકાય છે:

• અત્યંત તાકીદ અને ફોન ચાલુ રાખવા માટે જબરદસ્તી: તાત્કાલિક પૈસા મોકલવા માટે ધમકાવવું અને ઘરના બીજા સભ્યો સાથે વાત ન કરવા દેવી.
• સંતાનનો અવાજ ફક્ત બે-ચાર સેકન્ડ માટે સંભળાવવો: શરૂઆતમાં રડવાનો સામાન્ય અવાજ સંભળાવીને ગુનેગાર પોતે જ વાત કરવા લાગે છે.
• તાત્કાલિક અને પાછા ન મળી શકે તેવા માધ્યમથી રકમ માંગવી: યુપીઆઈ, ડિજિટલ વોલેટ કે ગિફ્ટ કાર્ડ દ્વારા તરત નાણાં ટ્રાન્સફર કરવા દબાણ કરવું.
• પરિવારના અંગત પ્રશ્નો પૂછતાં ગુસ્સે થઈ જવું: ઘરના પાલતુ પ્રાણી કે અંગત બાબતો પૂછતાં જ ગુનેગાર ગાળો આપીને વાત ટાળવા લાગે છે.

પરિવારની સુરક્ષા માટેના વ્યવહારુ પગલાં

જ્યારે પણ આવો કોઈ ગભરાવી દેતો કોલ આવે ત્યારે પૈસા મોકલવાને બદલે આ બાબતોનું ચુસ્ત પાલન કરો:

• ફોન કાપીને સંતાનના જાણીતા નંબર પર ફરી કોલ કરવો: ધમકીઓથી ડર્યા વગર તરત ફોન કટ કરીને સંતાનને અથવા તેની ઓફિસ કે કોલેજમાં સીધો ફોન લગાવો.
• પરિવાર વચ્ચે પહેલેથી એક ગુપ્ત કોડવર્ડ નક્કી રાખવો: કટોકટીના સમયે ખરેખર મુશ્કેલી છે કે નહિ તે જાણવા ઘરમાં એક ગુપ્ત શબ્દ નક્કી રાખો જે બહાર કોઈ ન જાણતું હોય.
• પૈસા આપ્યા વગર તાત્કાલિક સાયબર સેલમાં ફરિયાદ નોંધાવવી: કોઈ રકમ મોકલ્યા વિના 1930 સાયબર હેલ્પલાઇન અથવા સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશનમાં બનાવની જાણ કરવી.

સંતાન પ્રત્યેનો સ્નેહ દરેક માતા-પિતાની સૌથી મોટી લાગણી છે અને સાયબર ગુનેગારો આ જ લાગણીનો લાભ ઉઠાવે છે. અચાનક આવેલા આઘાતમાં શાંતિ જાળવી રાખીને, બીજા ફોનથી ખરાઈ કરીને અને પરિવારના ગુપ્ત પાસવર્ડ વડે આપણે આ આધુનિક એઆઈ કાવતરાને આસાનીથી નિષ્ફળ બનાવી શકીએ છીએ.