વાહનોમાં એઆઈ સર્વેલન્સ: તમારી કાર તમારી આંખો અને વાતચીત પર કેવી રીતે નજર રાખે છે?

રાત્રે બે વાગ્યે એક ડ્રાઈવર સુમસામ હાઈવે પર એકલો કાર ચલાવીને ઘરે પરત ફરી રહ્યો હતો. લાંબી મુસાફરીના થાકને કારણે તેની આંખો બે સેકન્ડ માટે મીંચાઈ ગઈ. તે જ ક્ષણે સ્ટીયરિંગ વ્હીલમાં જોરદાર ધ્રુજારી શરૂ થઈ અને ડેશબોર્ડમાંથી તીક્ષ્ણ સાયરન ગૂંજી ઊઠ્યું, જેનાથી ડ્રાઈવર તરત સાવધ થઈ ગયો. અકસ્માત થાય તે પહેલાં આધુનિક કારની ડ્રાઈવર મોનિટરિંગ સિસ્ટમ (DMS) દ્વારા આ માઇક્રોસ્લીપ પકડાઈ ગઈ હતી. ઊંઘના કારણે થતા અકસ્માતો અટકાવવા આ ટેકનોલોજી નવા વાહનોમાં અનિવાર્ય સલામતી માપદંડ બની રહી છે.

પરંતુ સ્ટીયરિંગ અને રિયરવ્યૂ મિરર પાછળ છુપાયેલા આ કેમેરા માત્ર સલામતી પૂરતા સીમિત નથી. કારની અંદર ડ્રાઈવર ક્યાં જુએ છે, કેટલી વાર બગાસું ખાય છે અને તેના ધ્યાનની વિગતો સતત ડિજિટાઈઝ થાય છે. જીવન બચાવનારી આ સિસ્ટમ વ્યક્તિગત આઝાદી અને બાયોમેટ્રિક ડેટાના વ્યાવસાયિક ઉપયોગ અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.

ઇન્ફ્રારેડ કેમેરા અને લોકલ એનપીયુ કેવી રીતે કામ કરે છે

વાહનની અંદર ડ્રાઈવર પર નજર રાખવાનો મુખ્ય આધાર નિયર-ઇન્ફ્રારેડ (NIR) કેમેરા અને વાહનમાં લાગેલી ન્યુરલ પ્રોસેસિંગ યુનિટ (NPU) ચિપ છે. સામાન્ય કેમેરા અંધારામાં ચહેરો સ્પષ્ટ જોઈ શકતા નથી. પરંતુ અદ્રશ્ય ઇન્ફ્રારેડ પ્રકાશના કિરણો ચહેરા પર ફેંકીને આ કેમેરો પ્રતિ સેકન્ડ ત્રીસથી સાઠ ફ્રેમ્સ રેકોર્ડ કરે છે. આ વીડિયો ક્લાઉડ સર્વર પર મોકલવાને બદલે કારના પોતાના પ્રોસેસર પર જ તાત્કાલિક પ્રોસેસ થાય છે.

સ્થાનિક એનપીયુમાં રહેલું ડીપ ન્યુરલ નેટવર્ક આંખની કીકી, પલકારાનો સમય અને ચહેરાના હાવભાવનું વિશ્લેષણ કરે છે. વિજ્ઞાનમાં તેને પર્કલોસ (PERCLOS) એટલે કે આંખો બંધ રહેવાનો દર કહે છે. વૈજ્ઞાનિક જર્નલ MDPI Sensors ના સંશોધન અનુસાર, જો આંખો નિર્ધારિત સમય કરતાં વધુ બંધ રહે અથવા નજર રસ્તા પરથી હટી જાય, તો સિસ્ટમ તેને જોખમ ગણી સાયરન વગાડે છે. આ સિસ્ટમ વીડિયો ફૂટેજ સાચવતી નથી, માત્ર આંકડાકીય માપ ગણે છે.

ટેકનોલોજીની વાસ્તવિક મર્યાદાઓ અને ખામીઓ

અત્યંત આધુનિક એઆઈ હોવા છતાં આ સિસ્ટમ દરેક સંજોગોમાં સો ટકા સાચી સાબિત થતી નથી. પબમેડ (PubMed) માં પ્રકાશિત અભ્યાસો દર્શાવે છે કે ઓપ્ટિકલ સેન્સર્સમાં કેટલીક કુદરતી મર્યાદાઓ રહેલી છે:

• પોલેરાઇઝ્ડ સનગ્લાસિસ: ઘેરા કાળા કે ઇન્ફ્રારેડ બ્લોકિંગ ચશ્મા પહેરવાથી કેમેરા કીકી અને દ્રષ્ટિની સાચી દિશા ઓળખવામાં નિષ્ફળ રહે છે.
• સવાર-સાંજનો ત્રાંસો સૂર્યપ્રકાશ: બારીમાંથી સીધા સેન્સર પર પડતા તેજસ્વી તડકાને કારણે કેમેરા ઝંખવાઈ જાય છે અને ક્ષમતા ઘટે છે.
• કુદરતી નાની આંખો અને ખોટા એલાર્મ: ઘણા લોકોની આંખો કુદરતી રીતે નાની હોય ત્યારે સિસ્ટમ તેને ઊંઘ માનીને ખોટું એલાર્મ વગાડે છે.
• સ્ટીયરિંગ પર હાથનો અવરોધ: સ્ટીયરિંગ વ્હીલના ઉપરના ભાગે હાથ રાખવામાં આવે તો કેમેરા અને ચહેરા વચ્ચેનો સીધો સંપર્ક કપાઈ જાય છે.

વીમા કંપનીઓ અને ફ્લીટ માલિકો દ્વારા ડેટાનો ઉપયોગ

લાઈવ વીડિયો સર્વર પર ન જતો હોય છતાં ડ્રાઈવરના વર્તનની ટેલિમેટ્રી છૂપી રહેતી નથી. મોઝિલા ફાઉન્ડેશનના રિસર્ચ મુજબ આધુનિક સ્માર્ટ કાર્સ અંગત માહિતી ભેગી કરવામાં સૌથી વધુ જોખમી છે. અચાનક બ્રેક મારવાની સંખ્યા, મુસાફરીનો સમય અને ધ્યાન ભટકવાના એલાર્મ્સ વાયરલેસ મોડેમ દ્વારા કાર કંપનીઓના સર્વર પર નિયમિત અપલોડ થાય છે.

કોમર્શિયલ ફ્લીટ કંપનીઓ પોતાના ડ્રાઈવરોની સતર્કતા માપવા આ ડેટા વાપરે છે. આનાથી પણ વધુ ગંભીર બાબત એ છે કે કંપનીઓ આ ડેટા વીમા કંપનીઓ સાથે શેર કરે છે. પરિણામે, જો સિસ્ટમે વારંવાર વોર્નિંગ આપી હોય, તો ભવિષ્યમાં વીમા પોલિસીનું પ્રીમિયમ વધી શકે છે.

ડ્રાઈવરે પોતાની ગોપનીયતા જાળવવા શું કરવું

વાહનની સલામતી મેળવીને પોતાની પ્રાઈવસી સાચવવા માટે અમુક મહત્વપૂર્ણ સાવચેતી રાખવી જરૂરી છે:

• ડેશબોર્ડ સ્ક્રીન પર પ્રાઈવસી સેટિંગ્સ: કારની સ્ક્રીનમાં જઈને થર્ડ પાર્ટી ડેટા શેરિંગ અને ટેલિમેટ્રીના બિનજરૂરી વિકલ્પો બંધ કરો.
• ભાડાની કારમાં બ્લૂટૂથની સાવધાની: રેન્ટલ કારમાં ફોન જોડતી વખતે કોન્ટેક્ટ લિસ્ટ અને કોલ હિસ્ટ્રી શેર કરવાની મંજૂરી ન આપો.
• વીમા પોલિસીની શરતો ચકાસવી: તમારી ડ્રાઇવિંગ ટેવોનો ડેટા એજન્સી દ્વારા ટ્રેક થાય છે કે નહીં તેની સ્પષ્ટતા કંપની પાસેથી મેળવો.
• કુદરતી આરામનો કોઈ વિકલ્પ નથી: સેન્સર માત્ર છેલ્લી ક્ષણે ચેતવણી આપે છે; ઊંઘ આવે ત્યારે કાર રોકીને વીસ મિનિટ આરામ કરવો જ ઉત્તમ ઉપાય છે.