અવાજની નકલ કરતા ઠગથી બચવાનો સૌથી સહેલો રસ્તો: પરિવારનો ગુપ્ત શબ્દ

રાત્રે નવ વાગ્યા છે. ફોન રણકે છે અને સામેથી તમારા દીકરાનો અવાજ આવે છે: 'મમ્મી, હું મુશ્કેલીમાં છું, તરત પૈસા મોકલો.' અવાજ બરાબર એ જ છે. શ્વાસ ઊંચો નીચો થાય છે અને હાથ ધ્રૂજે છે. પણ એ જ ક્ષણે તમે પૂછો છો: 'અમારો ગુપ્ત શબ્દ કયો છે?' સામેથી ચૂપકીદી. ફોન કપાઈ જાય છે. એ ચૂપકીદી જ તમારા પૈસા અને તમારા દિલ બંનેને બચાવી લે છે.

આ કોઈ કલ્પના નથી. આજે અવાજની નકલ કરતી કમ્પ્યુટર સિસ્ટમ (વોઈસ ક્લોનિંગ) ફક્ત થોડી સેકન્ડના રેકોર્ડિંગ પરથી કોઈનો પણ અવાજ બનાવી શકે છે. સોશિયલ મીડિયા પર મૂકેલી એક વીડિયો ક્લિપ, એક વોટ્સએપ સ્ટેટસ કે એક જૂનો ફોન રેકોર્ડિંગ પૂરતું છે. ઠગ એ અવાજમાં તદ્દન નવું વાક્ય બોલાવે છે, જે મૂળ વ્યક્તિએ ક્યારેય બોલ્યું નથી.

અવાજની નકલ કેવી રીતે થાય છે?

સમજો, આ પ્રક્રિયા જાદુ નથી. કમ્પ્યુટરને તમારા સગાના અવાજના નમૂના આપવામાં આવે છે. એ નમૂનામાંથી તે શીખે છે કે એ વ્યક્તિ કઈ રીતે શબ્દો ઉચ્ચારે છે, ક્યાં ઊંચો નીચો સૂર વાપરે છે અને કઈ રીતે શ્વાસ લે છે. પછી ઠગ કોઈ પણ નવું લખાણ લખે છે અને કમ્પ્યુટર એ લખાણ એ જ અવાજમાં બોલી ઉઠે છે. આથી ફોન પર સાંભળીને 'આ તો મારો દીકરો જ છે' એવી ખાતરી થઈ જાય છે, જ્યારે સાચે જ સામે કોઈ અજાણ્યો હોય છે.

અહીં એક વાત યાદ રાખવા જેવી છે. અવાજ એકલો ઓળખની ખાતરી આપતો નથી. જે રીતે ફોટો જોઈને કોઈ વ્યક્તિ સાચી છે એવું નક્કી કરી શકાતું નથી, એ જ રીતે અવાજ સાંભળીને પણ નક્કી કરી શકાતું નથી. આથી જ પરિવારમાં એક એવી વસ્તુ નક્કી કરવી પડે છે, જે ઠગ પાસે ન હોય.

ગુપ્ત શબ્દ કેમ કામ કરે છે?

ઠગ પાસે તમારા સગાનો અવાજ હોઈ શકે, તેમની તસવીર હોઈ શકે, તેમનું નામ પણ હોઈ શકે. પણ એક વસ્તુ તેમની પાસે કદી નહીં હોય: તમારા પરિવારની અંદર વહેંચાયેલો ગુપ્ત શબ્દ. કારણ કે એ શબ્દ ક્યાંય લખેલો નથી, ક્યાંય મોકલેલો નથી અને કોઈ ઓનલાઈન જગ્યાએ સચવાયેલો નથી. એ ફક્ત યાદશક્તિમાં છે. તેથી જ્યારે તમે તાકીદના ફોનમાં એ શબ્દ પૂછો છો, ત્યારે ઠગ પાસે જવાબ આપવાનો કોઈ રસ્તો નથી રહેતો.

• શબ્દ એવો પસંદ કરો જે ઘરના બધા સભ્યો સહેલાઈથી યાદ રાખી શકે, પણ બહારની વ્યક્તિ અનુમાન ન કરી શકે.
• શબ્દ કે પ્રશ્ન કોઈ પણ સંદેશમાં, નોંધપોથીમાં કે ફોનના નોટ્સમાં કદી સાચવશો નહીં.
• તાકીદની માંગણી આવે ત્યારે પહેલાં શબ્દ પૂછો, પછી જાણીતા નંબર પર સામેથી ફોન કરીને ખાતરી કરો.
• બાળકો અને વડીલો સાથે શાંત સમયે આ નિયમ ચર્ચા કરો, જેથી ગભરાટમાં પણ યાદ રહે.

શું આ પદ્ધતિ હંમેશા બચાવે છે?

આ પદ્ધતિ ખૂબ અસરકારક છે, કારણ કે તે ઠગ પાસે ન હોય તેવી માહિતી પર આધાર રાખે છે. પણ એક શરત છે: શબ્દ ખરેખર ગુપ્ત રહેવો જોઈએ. જો તમે એ શબ્દ કોઈને કહી દીધો, વોટ્સએપ પર લખી મોકલ્યો કે ફોનમાં સાચવી રાખ્યો, તો તેની અસર જતી રહે છે. ઉપરાંત, ઠગ ક્યારેક બીજી રીતે પણ દબાણ બનાવે છે, જેમ કે 'શબ્દ ભૂલી ગયો' કહીને ગભરાટ વધારવો. એવા સમયે શાંત રહીને જાણીતા નંબર પર સામેથી ફોન કરવો એ સૌથી સલામત પગલું છે.

યાદ રાખો, ગુપ્ત શબ્દ કોઈ જાદુઈ ઢાલ નથી. તે એક સાદો સંકેત છે, જે તમને ઉતાવળમાં લીધેલા ખોટા નિર્ણયથી બચાવે છે. જ્યારે ફોન પર સગાનો અવાજ આવે અને દિલ ધ્રૂજે, ત્યારે એક શબ્દ પૂછવાની આદત તમને ઠંડા માથે વિચારવાની તક આપે છે. અને એ જ તક ઘણી વાર પૈસા બચાવી લે છે.