એઆઈ નકલી નગ્ન ફોટા: સામાન્ય ફોટોમાંથી થતી બ્લેકમેલિંગની જાળ અને બચવાના સાચા ઉપાયો

જ્યારે એક સાદો સેલ્ફી ડરામણી જાળ બની જાય છે

વિચારો કે એક દિવસ તમારા ફોન પર કોઈ અજાણ્યા નંબર પરથી તમારો જ એક નગ્ન ફોટો આવે છે. તમે આવો કોઈ ફોટો ક્યારેય પાડ્યો નથી તેની ખાતરી હોવા છતાં તમારા પગ નીચેથી જમીન સરકી જાય છે. ફોટોમાં ચહેરો તો બિલકુલ તમારો જ હોય છે—તમે સોશિયલ મીડિયા પર મૂકેલો પ્રવાસનો એ જ હસતો ચહેરો. પણ ગળા નીચેનું શરીર સાવ નગ્ન હોય છે, અને સાથે એક ધમકી હોય છે: થોડા કલાકોમાં પૈસા મોકલો, નહીંતર આ ફોટો તમારા માતા-પિતા અને મિત્રોને મોકલી દેવામાં આવશે.

આ ભયાનક છેતરપિંડીને 'એઆઈ ડીપફેક ન્યુડ્સ' કહે છે. હવે ગઠિયાઓને કોઈના અંગત ફોન હેક કરવાની જરૂર પડતી નથી. તેઓ ઇન્સ્ટાગ્રામ કે ફેસબુક પરથી સારો સાદો ફોટો ડાઉનલોડ કરે છે અને સોફ્ટવેરમાં નાખીને થોડીક સેકન્ડમાં આવો નકલી ફોટો બનાવી લે છે.

મેળાના તંબુમાં કામ કરતા ચિત્રકારનું ઉદાહરણ

કમ્પ્યુટર આ ચાલાકી કેવી રીતે કરે છે તે સમજવા માટે મેળાના તંબુમાં બેઠેલા એક ચિત્રકારની કલ્પના કરો. તેની પાસે કાતર, ગુંદર અને નગ્ન શરીરના ચિત્રોવાળી એક મોટી ચોપડી છે.

કોઈ વ્યક્તિ તેને શિયાળાનો કોટ પહેરેલો તમારો એક સાદો ફોટો આપે છે. ચિત્રકાર કાતરથી ગળા અને દાઢી પાસેથી કાપીને ચહેરાને કપડાંથી અલગ કરી દે છે. પછી તે પોતાની ચોપડીમાંથી એવું ચિત્ર પસંદ કરે છે જેનો રંગ અને રોશની તમારા ફોટા સાથે મેળ ખાતી હોય. તે તમારો ચહેરો તે દોરેલા શરીર પર ચોંટાડી દે છે અને ખૂણાઓને બ્રશથી એવા લીસા કરી દે છે કે કાપેલો ભાગ દેખાય જ નહીં.

બે ડગલાં દૂરથી કોઈ પણ જુએ તો તેને સાચો ફોટો જ લાગે. પણ તમે કપડાં ઉતાર્યા જ નથી અને તે શરીર માત્ર ચોપડીનું એક ચિત્ર હતું. કમ્પ્યુટરની અંદર એઆઈ લાખો ડિજિટલ બિંદુઓનો ઉપયોગ કરીને આ જ કામ પલકવારમાં કરી નાખે છે.

સોફ્ટવેર કપડાં કેવી રીતે ભૂંસી નાખે છે અને નવું શરીર બનાવે છે?

આના પાછળ ઇમેજ સેગ્મેન્ટેશન અને જનરેટિવ ડિફ્યુઝન કામ કરે છે. ફોટો સોફ્ટવેરમાં આવતાં જ તે સમજી જાય છે કે ગળું ક્યાં પૂરું થાય છે અને કપડાં ક્યાંથી શરૂ થાય છે. પ્રોગ્રામ કપડાં પર ડિજિટલ વ્હાઇટનર ફેરવીને ચહેરા નીચે એક ખાલી જગ્યા બનાવી દે છે.

પછી જનરેટર તે ખાલી જગ્યા ભરવાનું શરૂ કરે છે. લાખો ફોટા જોયા હોવાથી તેને માનવ શરીરના આકારો અને પડછાયાની ખબર હોય છે. તે તમારા ચહેરાના અજવાળા સાથે મેળ ખાતું નકલી શરીર ત્યાં દોરી દે છે અને સાંધાને એવો મેળવી દે છે કે તે અસલ લાગે. આમ થોડી સેકન્ડમાં બનાવટી ફોટો તૈયાર થઈ જાય છે.

ફોટો નકલી હોવાની ચાડી ખાતી ચાર ભૂલો

મોબાઈલની સ્ક્રીન પર ઝીણવટથી જોતાં આવા નકલી ફોટામાં કેટલીક ભૂલો તરત પકડાઈ જાય છે:

• ગળા પાસેની ધૂંધળાશ: ગળા અને છાતીના ભાગે ચામડી અચાનક ધૂંધળી થઈ જાય છે અને કુદરતી છિદ્રો ગાયબ થઈ જાય છે.
• અજવાળાની વિરુદ્ધ દિશા: ચહેરા પર પ્રકાશ ડાબી બાજુથી આવતો હોય અને શરીર પર પડછાયો બીજી જ દિશામાં પડતો દેખાય.
• ઘરેણાં ઓગળી ગયેલા દેખાવા: ગળાની ચેઈન કે કાનની બુટ્ટી ચામડીમાં ભળી ગઈ હોય કે તૂટેલી હોય તેવું વિચિત્ર લાગે.
• જૂના ફોટા સાથે પૂરેપૂરો મેળ ખાતો ચહેરો: ગુનેગારો તમારા જૂના સોશિયલ મીડિયા ફોટામાંથી જ ચહેરો ચોરે છે, એટલે મોઢાનું હાસ્ય અને ખૂણો અસલ જૂના ફોટા જેવો જ હોય છે.

બ્લેકમેલિંગ રોકવા માટે તાત્કાલિક કરવાના ચાર ઉપાયો

જો તમને આવા ફોટા દ્વારા કોઈ ધમકી આપે તો જરાય ગભરાયા વગર આ પગલાં ભરો:

• ક્યારેય પૈસા ન આપો: પૈસા આપવાથી ગુનેગારો ફોટો ડિલીટ કરતા નથી; ઊલટાનું તમે ડરી ગયા છો એમ માનીને વારંવાર વધુ પૈસા માંગશે.
• પુરાવા સાચવી રાખો: એકાઉન્ટ બ્લોક કરતાં પહેલાં ચેટ, ફોન નંબર અને બેંક ખાતાની વિગતોના સ્ક્રીનશોટ લઈ લો.
• ડિજિટલ ફિંગરપ્રિન્ટ ટૂલ વાપરો: પુખ્ત વયના લોકો StopNCII.org અને ૧૮ વર્ષથી નાની ઉંમરના બાળકો TakeItDown.ncmec.org નો ઉપયોગ કરે. અહીં ફોટો અપલોડ કર્યા વગર તમારા ફોનમાં જ એક કોડ બને છે, જેથી સોશિયલ મીડિયા કંપનીઓ આ ફોટો ફેલાતો અટકાવી દે છે.
• સાયબર પોલીસમાં ફરિયાદ કરો: તાત્કાલિક ૧૯૩૦ રાષ્ટ્રીય હેલ્પલાઇન પર ફોન કરો અથવા cybercrime.gov.in પર ફરિયાદ નોંધાવો.

યાદ રાખો કે આવા નકલી કામનો ભોગ બનવું એ તમારો વાંક નથી અને તમારે એકલા ડરવાની જરૂર નથી. પરિવારના વિશ્વાસુ સભ્ય સાથે વાત કરો, બ્લેકમેલર સામે ઝૂકશો નહીં અને કાયદાની મદદ લઈને આ મુસીબતમાંથી બહાર આવો.