વોટ્સએપમાં મેટા એઆઈ: તમારી ખાનગી વાતચીત અને ફોટા એ ખરેખર શું જુએ છે?

તમે રાત્રે મિત્રને વોટ્સએપ પર લખ્યું કે "કાલે સવારે ૯ વાગ્યે મળીએ". બીજા દિવસે સવારે ફોન ખોલતાં જ ઉપર મેટા એઆઈનું આઇકન દેખાયું. મનમાં થાય: "શું આ એઆઈ મારી આખી ચેટ વાંચી રહ્યું છે?" આ સવાલ આજે લાખો લોકોના મનમાં છે. જવાબ સમજવા માટે પહેલા એ જાણવું પડે કે વોટ્સએપમાં બે પ્રકારની વાતચીત ચાલે છે — એક તમારી અને તમારા મિત્ર વચ્ચેની, અને બીજી તમારી અને મેટા એઆઈ વચ્ચેની.

તમારી ખાનગી ચેટ પર તાળું લાગેલું જ રહે છે

જ્યારે તમે મિત્રને સંદેશ મોકલો છો, ત્યારે એ સંદેશ તમારા ફોનમાં જ એવી રીતે ગોઠવાય છે કે વચ્ચે કોઈ તેને વાંચી ન શકે. આને એન્ડ-ટુ-એન્ડ એન્ક્રિપ્શન કહેવાય છે — એટલે કે તાળું તમારા ફોન પર લાગે છે અને ચાવી ફક્ત તમારા મિત્રના ફોન પર ખૂલે છે. વોટ્સએપની સત્તાવાર માહિતી મુજબ, આ સુરક્ષા વ્યક્તિગત ચેટમાં ચાલુ જ રહે છે, પછી ભલે તમે મેટા એઆઈ વાપરો. એટલે તમારી અને તમારા મિત્ર વચ્ચેની સામાન્ય વાતચીત મેટા એઆઈ વાંચતું નથી.

પણ એક ઝીણી વાત ધ્યાનમાં રાખવી જરૂરી છે. જ્યારે તમે જાતે મેટા એઆઈને કંઈ પૂછો છો, ત્યારે એ પ્રશ્ન સીધો મેટાના સર્વર સુધી પહોંચે છે. આ વાતચીત પર એન્ડ-ટુ-એન્ડ એન્ક્રિપ્શન લાગુ પડતું નથી, કારણ કે જવાબ બનાવવા માટે મેટાના કમ્પ્યુટરને તમારો પ્રશ્ન સમજવો પડે છે. એટલે સવાલ એ થાય કે મેટા એ પ્રશ્નને કેવી રીતે સંભાળે છે?

ગોપનીય પ્રોસેસિંગ: પ્રશ્ન જાય છે, પણ વાંચી શકાતો નથી

આ માટે મેટાએ એક ખાસ વ્યવસ્થા બનાવી છે, જેને ગોપનીય પ્રોસેસિંગ (પ્રાઇવેટ પ્રોસેસિંગ) કહેવાય છે. સમજવા માટે એક સરખી વાત લો: તમે બેંકમાં પૈસા જમા કરાવવા ગયા છો. કાઉન્ટર પર કર્મચારી તમારી નોંધ લે છે, પણ તમારી નોંધ સીધી તિજોરીમાં જાય છે અને તિજોરીની ચાવી કર્મચારી પાસે નથી. એ જ રીતે, તમારો પ્રશ્ન એક અલગ સુરક્ષિત ખાનામાં (એન્ક્લેવ) પ્રોસેસ થાય છે. મેટાના કર્મચારીઓ કે સામાન્ય સર્વર આ પ્રશ્નને વાંચી શકતા નથી. જવાબ તૈયાર થાય, પછી એ જ ખાનામાંથી બહાર આવે અને તમારા ફોન પર પહોંચે.

આ જ વ્યવસ્થા એપલના ગોપનીય ક્લાઉડ કમ્પ્યુટ (પ્રાઇવેટ ક્લાઉડ કમ્પ્યુટ) અને એન્ડ્રોઇડમાં સેમસંગ તથા ગૂગલની હાર્ડવેરથી સુરક્ષિત પદ્ધતિ જેવી છે. એટલે કે મોટી કંપનીઓ આજે એઆઈને ચલાવવા માટે ગોપનીયતા જાળવતી રચનાઓ બનાવી રહી છે. આ સમજવાથી ખોટો ડર દૂર થાય છે, પણ સાથે એ પણ યાદ રહે કે આ બધું ત્યારે જ લાગુ પડે જ્યારે તમે યોગ્ય રીતે વાપરો.

શું તમારી ચેટનો સારાંશ પણ સુરક્ષિત છે?

વોટ્સએપમાં એક સુવિધા છે — લાંબી ચેટમાં વાંચ્યા વગરની સંદેશાઓનો સારાંશ. આ સારાંશ પણ એ જ સુરક્ષિત ખાનામાં બને છે, જેથી બહારના કોઈને એની ખબર ન પડે. આ સિવાય સાઇડ ચેટ (સાઇડ ચેટ) નામની એક બાજુની વિન્ડો છે, જ્યાં તમે ચાલુ ચેટ વચ્ચે જ મેટા એઆઈને કંઈ પૂછી શકો છો. અને જો તમે વધુ ખાનગી રહેવા માંગો, તો ઇન્કોગ્નિટો ચેટ (અદૃશ્ય ચેટ) ચાલુ કરી શકો છો. એમાં તમારા પ્રશ્નો અને જવાબો ક્યાંય સંગ્રહાય નહીં અને લોગમાં પણ ન જાય.

• સામાન્ય ચેટ: તમારા અને મિત્ર વચ્ચેની વાતચીત એન્ડ-ટુ-એન્ડ એન્ક્રિપ્ટેડ રહે છે; મેટા એઆઈ એને વાંચતું નથી.
• મેટા એઆઈ સાથેની સીધી ચેટ: તમારો પ્રશ્ન ગોપનીય પ્રોસેસિંગ દ્વારા સુરક્ષિત ખાનામાં પ્રોસેસ થાય છે.
• ઇન્કોગ્નિટો ચેટ: પ્રશ્નો અને જવાબો સંગ્રહાય નહીં, એટલે વધુ ખાનગી વાતચીત માટે યોગ્ય.
• સાઇડ ચેટ: ચાલુ ચેટ વચ્ચે બાજુમાં જ પ્રશ્ન પૂછવાની સુવિધા, જે પણ સુરક્ષિત રીતે ચાલે છે.

જ્યાં ધ્યાન રાખવું પડે

દરેક સુવિધામાં મર્યાદા હોય છે. લાંબી ચેટમાં એકસાથે ઘણા વિષયો, મજાક કે વ્યંગ ભરેલી વાતો હોય તો સારાંશ ક્યારેક મહત્ત્વની વાત ચૂકી જાય છે. એટલે જો ગ્રુપમાં કોઈ નિર્ણય લેવાયો હોય — જેમ કે પૈસા, તારીખ કે જવાબદારી — તો એ નિર્ણય સભ્યો સાથે ફરી ચકાસી લેવો. આ સલાહ ખાસ કરીને ત્યારે કામ લાગે જ્યારે તમે સારાંશના આધારે કોઈ મહત્ત્વનું પગલું ભરવાના હો.

બીજી વાત: મેટા એઆઈ સાથેની સામાન્ય ચેટમાં તમારા પ્રશ્નો મોડેલ સુધરવામાં મદદ કરી શકે છે. જો તમે ન ઇચ્છો કે તમારી વાત ક્યાંય વપરાય, તો ઇન્કોગ્નિટો ચેટ કે સાઇડ ચેટ વાપરો. આ રીતે તમે જાતે નક્કી કરી શકો છો કે કઈ વાત ખાનગી રહે અને કઈ નહીં. ટૂંકમાં, વોટ્સએપમાં મેટા એઆઈ તમારી દરેક વાત ચોરીછૂપીથી સાંભળતું નથી; એ ફક્ત ત્યારે જ કામ કરે છે જ્યારે તમે તેને બોલાવો. બાકીની ખાનગી ચેટ પરનું તાળું તમારા હાથમાં જ રહે છે.